Elk jaar is 1 mei een vaste afspraak. Het is een dag die veel meer betekent dan een gewone feestdag. 1 mei is in de eerste plaats een dag van strijd van de werknemers: een krachtig symbool, ontstaan uit sociale conflicten, en een duidelijk bewijs dat onze rechten nooit vanzelf zijn gekomen. Ze zijn het resultaat van jarenlange, soms harde strijd.
Een geschiedenis geworteld in de strijd van werknemers
De oorsprong van 1 mei ligt in de grote arbeidersmobilisaties van de 19de eeuw. De arbeidsomstandigheden waren in die tijd bijzonder zwaar: extreem lange werkdagen, geen sociale bescherming en veel te lage lonen. In die context ontstond de centrale eis van de achturendag: acht uur werken, acht uur rusten en acht uur om te leven.
1886 vormde een keerpunt. In Chicago kwamen duizenden werknemers op straat om die eis kracht bij te zetten. De protesten liepen uit op de tragische gebeurtenissen rond Haymarket, waar de repressie zwaar toesloeg op de arbeidersbeweging. Vanaf dit bepalende moment werd 1 mei definitief ingeschreven als een dag van strijd.
1 mei groeide dan ook uit tot de Internationale dag van de strijd voor werknemersrechten. Overal ter wereld staat deze datum symbool voor solidariteit tussen werknemers en voor het gezamenlijke streven naar betere leef‑ en werkomstandigheden.
Ontdek het verhaal van 1 mei in DNW Magazine.
Een dag van en voor de vakbeweging
1 mei is historisch onlosmakelijk verbonden met de vakbeweging. Het zijn de vakbonden die de strijd hebben georganiseerd, mobilisaties hebben gedragen en grote sociale vooruitgang hebben afgedwongen. Deze dag is nooit zomaar een dag geweest. Het is een moment van duidelijke eisen, van een collectieve stem, van mobilisatie. Wie 1 mei herleidt tot een gewone feestdag, holt de betekenis ervan uit. Achter elk sociaal recht – betaald verlof, sociale zekerheid, pensioenen, bescherming van werk – schuilt een geschiedenis van strijd, stakingen en mobilisaties. Niets werd zomaar verkregen.
Ook vandaag nog moeten we ons kanten tegen elke poging om 1 mei politiek te recupereren. Deze dag mag niet worden geïnstrumentaliseerd of zijn diepere eisen verliezen. 1 mei is van en voor de werknemers en hun organisaties.
Meer dan ooit wordt op deze dag gewezen op een fundamenteel gegeven: zonder mobilisatie is er geen sociale vooruitgang. De geschiedenis toont dit aan. Elke verworvenheid is er gekomen omdat werknemers zich hebben georganiseerd, weerwerk hebben geboden en een krachtsverhouding hebben opgebouwd.
Ook 8 mei herdenken: strijden tegen fascisme
De maand mei staat ook in het teken van een andere cruciale datum: 8 mei, de dag waarop de Tweede Wereldoorlog eindigde en het fascisme werd verslagen. Die herdenking is geen loutere terugblik op het verleden. Ze is vandaag opnieuw brandend - en zorgwekkend - actueel, nu extreemrechtse ideeën in Europa en daarbuiten almaar meer terrein winnen.
De geschiedenis heeft ons geleerd dat fascisme eerst de rechten van werknemers, de solidariteit en de fundamentele vrijheden aanvalt. De sociale rechten verdedigen is dus ook een dam opwerpen tegen die ideologieën. De vakbeweging is altijd essentieel geweest in het verzet tegen extreemrechts en moet dat ook blijven.
Lees onze artikels over extreemrechts: begrijpen wat er op het spel staat om beter weerwerk te bieden en de opkomst van het technofascisme, fascisme via nieuwe technologieën.
Van vroeger naar de uitdagingen van vandaag
1 mei is niet alleen een dag van herdenking, maar is ook stevig verankerd in het heden. Sociale rechten zijn nooit definitief verworven. Ze kunnen worden aangevochten, verzwakt of zelfs afgebouwd.
Vandaag worden werknemers rechtstreeks getroffen door de Arizona‑hervormingen. De loonindexering staat ter discussie, terwijl het een essentieel mechanisme is om de koopkracht te beschermen. De sociale zekerheid, toch de hoeksteen van ons sociaal model, wordt steeds verder verzwakt. De eindeloopbaan wordt almaar zwaarder, en dat terwijl werknemers langer actief moeten blijven. De flexibilisering van het werk neemt toe, vaak ten koste van stabiliteit en levenskwaliteit. De pensioenhervormingen zorgen voor grote onzekerheid: zal iedereen er wel nog toegang toe hebben? Tegelijk duiken opnieuw stemmen op die werknemers en mensen met een uitkering tegenover elkaar plaatsen, dit om hen te verdelen en niet te verenigen.
Dit zijn geen toevallige evoluties. Ze ondermijnen stap voor stap de solidariteit. De afbouw van onze sociale rechten treft de hele samenleving. Precies daarom is eenheid vandaag belangrijker dan ooit.
Besparen op kosten en op onze rechten
De huidige context, en in het bijzonder het beleid van de Arizona‑regering, versterkt deze bezorgdheden nog. De voorgestelde hervormingen vertrekken vanuit een logica van kostenbesparing, vaak ten koste van het welzijn van de werknemers.
Sommige maatregelen vergroten de bestaansonzekerheid door bestaande beschermingen te verzwakken. Het credo van “langer werken” wordt voorgesteld als onvermijdelijk, zonder voldoende garanties op gezonde en houdbare werkomstandigheden voor de werknemers. De realiteit op het terrein wordt soms genegeerd in ruil voor een louter boekhoudkundige visie.
Ook het sociaal overleg, nochtans een pijler van het Belgische model, staat onder druk. De regering trekt materies naar zich toe die duidelijk tot het sociaal overleg behoren en zet de werkgevers almaar meer in een zetel, zonder hen ooit te verplichten om kwaliteitsvolle jobs te creëren of te ondersteunen. Nochtans is echte dialoog tussen sociale partners onmisbaar om evenwichtige en duurzame oplossingen uit te werken.
Bovendien worden deze keuzes vaak voorgesteld als onafwendbaar, alsof er geen alternatieven zouden bestaan. Die zijn er wel degelijk, en ze zijn betaalbaar! Het gaat enkel om politieke keuzes, gedreven door een bezuinigingslogica.
Waarom is 1 mei vandaag belangrijk?
1 mei moet een ankerpunt zijn, maar vooral een vertrekpunt. Het gaat niet alleen om herdenken of symbolisch samenkomen, maar om die energie in concrete acties om te zetten. De uitdagingen waarmee werknemers vandaag geconfronteerd worden, vereisen permanente waakzaamheid en het vermogen om zich langdurig te organiseren.
De vakbonden blijven hierin centrale spelers. Ze zijn niet enkel verdedigingsstructuren, maar collectieve instrumenten om alternatieven uit te bouwen en politieke keuzes te beïnvloeden. In een context waarin het sociale evenwicht afbrokkelt, is hun rol meer dan ooit essentieel om een collectieve en gestructureerde stem te laten horen.
Verder blijven mobiliseren: afspraak op 12 mei
De energieprijzen schieten omhoog, de levensduurte stijgt en de koopkracht gaat erop achteruit. In deze onzekere context worden werknemers opnieuw gevraagd om de rekening te betalen.
De pensioenhervorming zorgt voor grote ongerustheid, vooral bij vrouwen, terwijl ook de automatische loonindexering ter discussie staat. In plaats van de bevolking te beschermen, kiest de regering ervoor om net diegenen verder te verzwakken die al zwaar worden getroffen door stijgende prijzen en toenemende bestaansonzekerheid.
Daarom roepen de vakorganisaties in gemeenschappelijk front, samen met een brede coalitie van het middenveld, op tot een nieuwe mobilisatie op 12 mei in Brussel. Deze dag sluit aan op de acties die we al meer dan een jaar voeren tegen de antisociale hervormingen.
De werknemers hebben al meer dan genoeg bijgedragen. Het is tijd dat ook de sterkste schouders eindelijk eerlijk bijdragen. 12 mei wordt een nieuwe stap om dat samen duidelijk te maken.
Laten we de strijd voortzetten
1 mei herinnert ons aan iets essentieels: sociale rechten staan nooit vast. Ze evolueren mee volgens de krachtsverhoudingen en de maatschappelijke keuzes die we samen maken.
Gezien de veranderingen in de werkwereld en de huidige druk volstaat het niet om zaken gewoon vast te stellen of aan te klagen. Er is engagement nodig, elk op zijn niveau, om een sociaal model te verdedigen dat gebaseerd is op solidariteit en rechtvaardigheid.
1 mei is een dag waarop we telkens weer inzien dat we waakzaam moeten blijven, de rangen gesloten moeten houden en moeten blijven strijden voor een rechtvaardigere samenleving.